O wystawie



Pocztówka litograficzna kolorowa "Gruss aus Schrimm". Cztery widoki Śremu: budynek dawnego starostwa powiatowego, Gimnazjum (w pomarańczowym pierścieniu), poczty i ratusza. Ornament kwiatowy. Z obiegu. Korespondencja w j. polskim z 29.9.1898. Datownik: Czempin-Schrimm 29.9.1898.
Wydawca: A.K. Holz Nachf. Schrimm
Pocztówka z najstarszym datownikiem w kolekcji Muzeum Śremskiego





Pocztówka "Schrimm". Dwie fotografie w odcieniach szarości: Warthe-Strasse (ulica Rzeczna) w stronę rynku, Altes Schützenhaus (tzw. Stara Strzelnica w Zbrudzewie, dom zachowany do dzisiaj). Ornamenty rysowane, czarne - winogrona. Napisy drukowane czerwonym. Z obiegu. Korespondencja w j. niemieckim z 5.6.1901. Datownik: Schrimm 5.6.1901.
Wydawca: C. Wojciechowski Schrimm


Widoki dawnego Śremu to pierwsza wirtualna wystawa przygotowana przez Muzeum Śremskie w kwietniu 2020 roku. Prezentujemy na niej archiwalne pocztówki ze zbiorów Muzeum w kilku tematycznych konfiguracjach z w miarę precyzyjnym określeniem czasu ich powstania. Śremianom i kolekcjonerom te dawne widoki z pewnością są znane, lecz pierwszy raz prezentowane w jakości pozwalającej dostrzec całkiem sporo szczegółów. Tu bardziej uprzywilejowani są użytkownicy korzystający z tabletów i smartfonów, ponieważ urządzenia te dają możliwość dynamicznego powiększania wyświetlanego obrazu.

Obiekty muzealne
Wystawa prezentuje pocztówki w rzeczywistym stanie zachowania. Dzisiejsze możliwości grafiki komputerowej pozwalają naprawić dawną fotografię, a nawet przywrócić ją do pierwotnego stanu. Jednakże te fotografie umieszczono na kartkach pocztowych i równie cenne jak sam obraz są ślady ich używania, zwłaszcza korespondencja i datowniki pocztowe. Dlatego wystawa nie prezentuje doczyszczonych cyfrowo widoków, ale artefakty, przedmioty codziennego użytku, jakimi wówczas pocztówki były.

Datowanie
Pod koniec XIX i na początku XX wieku fotografia była sztuką trudno dostępną, dlatego charakterystyczne jest, że różni wydawcy nierzadko umieszczali na swoich pocztówkach dokładnie ten sam widok. Prezentujemy fotografie z okresu od 1899 roku (przypuszczamy, że wcześniejszą) do 1956 roku, ale to wyjątek, ponieważ kończymy na okupacyjnych pocztówkach z widokiem śremskiego rynku.
Podajemy orientacyjny rok powstania fotografii, nie pocztówki, o ile to możliwe. Na pewno sugerujemy się datownikiem pocztowym, jednakże staraliśmy się weryfikować nasze zbiory z dostępnymi zbiorami innych instytucji i osób prywatnych, szukając datownika najwcześniejszego. Czasem obiektywna wiedza o dacie powstania niektórych budynków czy elementów infrastruktury pozwoliła zawęzić czasowe ramy powstania fotografii. Sprawa datowania nadal jest otwarta i będziemy wdzięczni za wszelkie udokumentowane sugestie.

Wydawcy
Nie wszystkie pocztówki są sygnowane przez wydawców, a nawet jeśli są, bywa, że niewiele o tych wydawcach wiemy. Tu znakomitym przykładem jest Verlag [Wydawnictwo] Bruno Schwantes. Bruno Schwantes jest postacią enigmatyczną, trudno znaleźć w źródłach jakikolwiek ślad istnienia takiej osoby. W Śremie funkcjonowała duża drukarnia Hermanna Schwantesa, później jego syna Wilhelma i tu wiedzę mamy pełną dzięki publikacji Danuty Płygawko Księgarze i drukarze w Śremie 1869-2009 z serii „Śrem w małych monografiach” Biblioteki Publicznej im. Heliodora Święcickiego w Śremie. Sama autorka książki przyznaje, że Bruno jest zagadką, co tym ciekawsze, że znaczna część pocztówek z wizerunkami Śremu do 1920 roku pochodzi właśnie z tego wydawnictwa. Najstarsza panorama lewobrzeżnego Śremu w naszej kolekcji – datownik z 1899 roku – to pocztówka wydana przez Hermanna Schwantesa. Czy Hermann stworzył Brunona na potrzeby dywersyfikacji własnego przedsiębiorstwa? Czy Bruno Schwantes mimo braku śladów w źródłach naprawdę istniał? Być może w końcu się dowiemy.
W zbiorach Muzeum znajdują się pocztówki wydane przez S.K. Holz, potem A.K. Holz Nachflg. (Nachfolger – następca) – do 1902 roku, potem Schreibers Buchhandlung [księgarnia] do 1904 roku. Do żydowskiej rodziny Schreiberów, skoligaconej z Holzami, należała kamienica na rynku przy rogu z ulicą Poznańską (w ciągu kamienic z pocztą), gdzie później miał księgarnię Cezary Wojciechowski, potem Stanisław Mikołajczak – wszyscy wymienieni wydawali m.in. pocztówki. Ale czy Schreibers Buchhandlung miał rzeczywiście coś wspólnego z kamienicą, w której „od zawsze” była księgarnia – tego nie wiemy.

Prezentacja
Pokazujemy pocztówki w kilku kategoriach tematycznych, w układzie chronologicznym – od najstarszej. Niektóre się powtarzają, niektórych datowanie być może jeszcze ulegnie przesunięciu ku dolnej granicy. Sprawa jest otwarta.
Z każdą kategorią związany jest opis historyczny, w którym głównie cytujemy jedno z dwóch wydań Dziejów Śremu: z 1972 pod red. Stefana Chmielewskiego i z 2003 pod red. Marka Rezlera.
Indywidualne opisy pocztówek są jednoznaczne, natomiast w komentarzach staramy się dopowiadać, co ustaliliśmy o widoku, obiekcie czy fotografii, porównując ją z innymi i z wiedzą źródłową.

Internet...
...ma tę zaletę, że wystawa nie jest zamknięta. W miarę opracowywania zbiorów będziemy rozszerzać wystawę o kolejne kategorie tematyczne. Mamy też możliwość weryfikowania i poprawiania informacji w czasie rzeczywistym, dlatego serdecznie zachęcamy do polemiki. W opisie każdej pocztówki pojawia się numer ID. Jeśli posiadasz, Drogi Gościu, rzetelne informacje o konkretnym obiekcie, zapraszamy do korespondencji: katarzyna.gwincinska@muzeum.srem.pl.

Koncepcja i opracowanie merytoryczne wystawy, projekt graficzny i realizacja techniczna:
Katarzyna Gwincińska
Muzeum Śremskie w Śremie

Wystawę konsultowali, wspomagali ikonograficznie i merytorycznie:
Danuta Płygawko, Adam Podsiadły, Ewa Nowak, Bohdan Kaczmarek, Krzysztof Budzyń.

Źródła:
Dzieje Śremu pod red. Stefana Chmielewskiego, Wydawnictwo PWN, Warszawa-Poznań 1972
Dzieje Śremu pod red. Marka Rezlera, Wydawnictwo WBPiCAK, Poznań 2003
Danuta Płygawko, Księgarze i drukarze w Śremie 1869-2009, z serii „Śrem w małych monografiach”, Biblioteka Publiczna im. Heliodora Święcickiego w Śremie, Śrem 2009
„Śremski Notatnik Historyczny” nr 1-26, Wydawca Krzysztof Budzyń
(C) Muzeum Śremskie, Śrem 2020. All Rights Reserved
Muzeum Śremskie, ul. Adama Mickiewicza 89, 63-100 Śrem, tel. 61 28 35 938, e-mail: muzeum@srem.pl

gir@ffe
zaloguj